Üsküdar Üniversitesi Kütüphanesi Dijital Ekosisteminde Yapısal Dönüşüm: OpenAthens

Proje Adı: Kütüphane Dijital Ekosisteminde Yapısal Dönüşüm: OpenAthens Tabanlı Federe Kimlik Yönetimine Geçiş 
Proje Sahibi: Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı
 

Üsküdar Üniversitesi Kütüphanesi'nin kampüs dışı erişim süreçleri, vizyoner bir modernizasyon hamlesiyle uçtan uca dönüştürülmüştür. Hantal, yönetimi zor ve kriz anlarında darboğazlar yaratan geleneksel IP/Proxy tabanlı yapı; yerini bulut tabanlı, kesintisiz ve kurumsal "Tek Şifre" entegrasyonuyla çalışan otonom bir sisteme (OpenAthens) bırakmıştır.

1. Mevcut Durum Analizi (AS-IS) ve Sorun Tespiti Dijital dönüşüm öncesinde kütüphanenin uzaktan erişim süreçleri, IP tabanlı proxy mimarisine dayanmaktaydı ve şu ciddi kısıtları barındırıyordu:

• Performans Darboğazı ve Çökme Riski: Kurum içi sunucuların donanım limitlerine bağlı olan eski sistem, sınav ve uzaktan eğitim dönemlerindeki yoğun trafiği kaldıramıyor, çökmelere neden oluyordu.
• Toplu Cezalandırma ve Güvenlik Zafiyeti: Tek bir kullanıcının kural dışı indirme (lisans ihlali) yapması halinde, platformlar üniversitenin tüm IP adresini bloke ediyor ve suçu olmayan binlerce araştırmacının erişimini kesiyordu.
• Kişiselleştirme Eksikliği: Eski sistem bağlanan herkesi aynı anonim IP ile gösterdiği için araştırmacılar okuma listelerini, favori makalelerini veya notlarını kaydedemiyordu.

2. Yeni Otomasyon Mimarisi ve Metodoloji (TO-BE) Kurulan yeni OpenAthens altyapısı, yüksek güvenlik standartlarına ve İş Zekası raporlamasına uygun bir metodolojiyle inşa edilmiştir:

• Tek Şifre (SSO) Entegrasyonu: Kullanıcılar; Öğrenci Bilgi Sistemi (OBS) ve ALMS'de kullandıkları "Tek Şifre" altyapısı ile doğrudan sisteme bağlanmaktadır.
• Sözde Anonim (Pseudonymous) Yetkilendirme: Kullanıcıların gerçek isimleri yerine yayıncıya rastgele şifrelenmiş kodlar (token) gönderilir. Böylece KVKK standartları korunarak yayıncı üzerinde "bireysel çalışma alanları" oluşturulur.
• Mikro-İzolasyon: Olası bir veri ihlali durumunda, tüm üniversite bloke olmak yerine yalnızca kuralı ihlal eden hesaba müdahale edilerek araştırmaların kesintiye uğraması engellenir.
• MyAthens Portalı: Modern tasarıma sahip yeni arayüz ile kütüphaneciler sürükle-bırak mantığını kullanarak güncel platformları dinamik keşif araçlarıyla araştırmacılara sunabilmektedir.

3. Kapsam ve İzlenen Performans Metrikleri (KPI) Bu devasa ekosistem çerçevesinde yönetilen 7 kütüphane birimindeki altyapı hacmi ve izlenen granüler (derinlemesine) metrikler şunlardır:

• Koleksiyon Hacmi: 1.441.336 elektronik kitap, 75.686 elektronik dergi, 78 abone veri tabanı ve 97.242 basılı eser sisteme entegredir.
• Kullanım ve Yoğunluk Analizi: Saatlik, günlük ve aylık periyotlarla hangi fakültenin ve akademisyen grubunun hangi veritabanını yoğun olarak kullandığı anlık izlenmektedir.
• Fiziksel Entegrasyon: Öğrenciler, "Üniversiteye ait" mobil uygulamasıyla eser ayırtma ve süre uzatma gibi işlemleri dijital olarak yönetebilmektedir.

4. Proje Çıktıları ve Kazanımlar

• Pürüzsüz Araştırma Deneyimi: 8 saatlik bir oturum süresince yalnızca bir kez giriş yapan araştırmacı, EBSCO, Springer gibi farklı platformlar arasında hiçbir şifre ekranına takılmadan geçiş yapabilmektedir.
• Bütçe Optimizasyonu (ROI): Hangi bölümün hangi kaynağı ne kadar kullandığı tespit edilerek milyonlarca liralık dev abonelik bütçeleri, tamamen veriye ve "Yatırım Getirisine" (ROI) göre şekillendirilmektedir.
• Açık Erişimde Küresel Başarı: Wiley, IOP gibi küresel devlerle yapılan "Oku ve Yayımla" anlaşmalarında araştırmacıların kurumsal kimliği anında onaylanmakta; on binlerce dolarlık Makale İşlem Ücretleri (APC) sıfırlanarak üretilen bilimsel eserlerin ücretsiz biçimde dünyaya açılması garanti edilmektedir.